Słuchaj uważnie, bo tego nie dowiesz się w szkole. Zanim Mokre stało się częścią miasta (co przyklepano dopiero w 1906 roku), to był osobny, tętniący życiem organizm. To nie była grzeczna wieś z obrazka. To był tygiel, który pęczniał w oczach. Mieszkało tu ponad 11 tysięcy ludzi! Domy rosły jeden na drugim, ludzie napływali drzwiami i oknami, a stare mapy Torunia i okolic nadawały się co najwyżej do podtarcia… butów.

Właśnie w takich warunkach powstał dokument, który dziś odkupujemy z niepamięci: „Verzeichniss der Straßen und angrenzenden Grundstücke der im Kreise Thorn belegen Ortschaft Mocker”, czyli po naszemu „Spis ulic i przyległych gruntów miejscowości Mokre” z 1892 roku. Brzmi nudno? Tylko z pozoru.

Autor tego spisu, niejaki J. Böhmer (do niego jeszcze wrócimy), w przedmowie nie owija w bawełnę. Pisze wprost: na Mokrem (wtedy Mocker) zrobiło się tak gęsto, że lokalne władze dostały bólu głowy. Ale nie chodziło tylko o to, że listonosz płakał, jak roznosił listy. Chodziło o „polizeilichen Interesse” – interes policyjny.

Czujesz ten klimat? Władza gubiła się we własnym mieście. Jak mieli ścigać złodziei albo ściągać podatki, skoro nikt nie wiedział, gdzie kończy się jeden płot, a zaczyna drugi? Historia zmian nazw ulic na Mokrem to często historia o tym, jak władza próbuje wcisnąć nas w tabelki, żeby mieć na nas oko. I tak powstał ten spis ulic, który miał być mapą drogową dla urzędników, listonoszy i policjantów.

Böhmer, mimo że tytułował się Królewskim Geometrą, wydał ten spis własnym sumptem. Czujesz to? Facet wiedział, że wiedza to pieniądz. W lipcu 1892 roku wypuścił na rynek coś, co było towarem pierwszej potrzeby. Każdy chciał wiedzieć, gdzie właściwie mieszka i jak trafić do sąsiada w tym gąszczu nowych budynków.

To nie była charytatywna robota dla potomnych. To był projekt komercyjny. Böhmer widział, że Mokre zmienia się szybciej niż pogoda nad Wisłą i postanowił na tym zarobić, porządkując ten bajzel na papierze.

To był strzał w dziesiątkę. Jak pisała prasa: „Dla ludzi mających interesa na Mokrem (…) będzie plan ten wielką dogodnością”. Böhmer po prostu sprzedawał ludziom mapę do ich własnego życia.

Dziś Mokre to serce Torunia, ale patrząc na wykaz ulic z 1892 r., cofasz się do czasów, gdy na mapach królowały zupełnie inne nazwy. Część z nich przetrwała, część zniknęła bez śladu, a inne zmieniły patronów pięć razy.

Oto wykaz, który „uporządkował” dzielnicę pod koniec XIX wieku. Rzuć okiem i sprawdź, czy rozpoznajesz swoje rewiry.

Współcześnie

Bartkiewiczówny

Batorego

Bażyńskich

Chodkiewicza

Chrobrego

Czarlińskiego

Czarnieckiego

Droga Trzeposka

Dworcowa

Głowackiego

ks. Gogi

Graniczna

Grudziądzka

Jagiellońska

Kanałowa

Kilińskiego

Kociewska

Kołłątaja

Koniuchy

Końcowa

Kordeckiego

Kościuszki

Kozacka

Krótka

Legionów

Lelewela

Łąkowa

Łokietka

Łukowa

Małachowskiego

św. Mikołaja

Ogrodowa

Olbrachta

PCK

Piaskowa

Płaska

Pod Dębową Górą

Podgórna

Polna

Pułaskiego

Rejtana

Skłodowskiej-Curie

Sobieskiego

Staszica

Szosa Chełmińska

Świętopełka

Targowa

Wałdowska

Wiązowa

Wielki Rów

Wielki Rów

Wojska Polskiego

Wschodnia

Wybickiego

Zaułek Dworcowy

Żółkiewskiego

Żwirowa

–

1892 r.

Rossgartenstrasse

Feldstrasse

Schulsteig

Elsnerstrasse

Wilhelmstrasse

Sackgasse

Schmiedestrasse

Jakobstrasse

Bahnhofsstrasse

Rayonstrasse

Amtsstrasse

Grenzstrasse

Thornerstrasse

Grützmühlenstrasse

Kanalstrasse

Krummestrasse

Katharinenstrasse

Bismarckstrasse

Rossgartenstrasse

Endstrasse

Mittelstrasse

Lindenstrasse

Kosakenstrasse

Kurzestrasse

Waisenstrasse

Bornstrasse

Schulstrasse

Wiesenstrasse

Bogenstrasse

Schweigertstrasse

Kirchstrasse

Gartenstrasse

Spritstrasse

Conductstrasse

Sandstrasse

Waldauerstrasse

Eichbergstrasse

Bergstrasse

Kometenstrasse

Kirchhofstrasse

Thoberstrasse

Waldauerstrasse

Maurerstrasse

Rosenstrasse

Culmerstrasse

Nonnenstrasse

Viehmarktstrasse

Waldauerstrasse

Schützstrasse

Bachestrasse

Thalstrasse

Nonnenstrasse

Kometenstrasse

Schwagerstrasse

Bahnhofsswinkel

Wasserstrasse

Kiesweg

Utke’s Weg